در برهوتِ مدیریت

کابوسِ برخاستن از خواب، گشودنِ شیر آب و فروچکیدنِ گل و لای همیشه با من است، حتی در بیداری! به رغم آنکه پیوسته با احتیاطی آمیخته به ترس و لرز آب را، این حیاتیxad ترین مایهxadی هستی که تصور زندگی بدون آن، چندان هراس xadانگیز است که قلم از توصیف و ذهن از تخیلِ آن عاجز است، مصرف میxadکنم.

بحران آب در جنوب کشور به جایی رسیده است که، در روز چهارشنبه ۶ تیرماه، یک جوان آبادانی در اعتراض به کمبودِ آب، قصد خودسوزی در مقابل اداره آبفای این شهرستان را داشت. او با ورود به ساختمان اداره آبفا و ریختن بنزین روی خود، به خودسوزی خطر کرد، تصمیم سهمگینی که با دخالتِ مأموران نافرجام ماند. اعتراضات در ایران به وضعیت آب به سرعت از مرز نیازی بوم xadشناختی و زیست محیطی پا فرانهاده و آشکارا رنگِ امنیتی به خود گرفته است. روزی نیست که در نقطه xadای از سرزمین خشک و نیمه خشکی که از فارس تا خزر امتداد یافته و بیش از نیمی از مساحتِ آن در تبِ کم آبی و بی آبی میxad سوزد در بابِ اعتراض باشندگانِ مناطقِ مختلف به وضعیتِ بغرنجِ منابع آب، خبری نخوانیم و نشنویم! در گزارشی تازه، 37 میلیون نفر گرفتار بحرانِ آب (تنشِ آبی زرد، نارنجی و قرمز) و از آن شمار، 17 میلیون دست به گریبان با تنش آبی قرمز؛ یعنی از دست دادنِ کاملِ منابع آب معرفی شدهxadاند. در این میان، وضع استانxadهای اصفهان و یزد از دیگر نقاط کشور وخیم xadتر است. بوشهر و کرمان و خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان در رتبهxadهای بعدیxadاند.

ناصر کرمی پژوهشگر محیط زیست و استاد دانشگاه برگن نروژ، معتقد است، بحران آبِ ایران می تواند پشتوانه تحولات سیاسی آینده ایران باشد: «بحران آب در وهله اول یک بحران اقتصادی است، چرا که ما داریم در مورد یک کالا صحبت میxadکنیم که جزو کالاهای اساسی معیشتی مردم است و اگر نیاز روزانه مردم تامین نشود، این بحران می تواند به یک بحران اثر گذار سیاسی تبدیل شود.»

مطابقِ این تحلیل، در موضوعاتی مانندِ مسائل حقوق بشر یا برابری جنسیتی، اگر خواسته xadها برآورده نشود، برای حکومت جای تعدیل وجود دارد، اما آب کالایی اساسی است و مردم هر روز که از خوب بیدار میxadشوند برای ادامه حیات بدان نیاز دارند. و چنانچه نیاز روزانه آنان برآورده نشود، در جستجوی این کالای اساسی به پا میxad خیزند و این مطالب هxadی طبیعی خود به خود، به یک جنبش فراگیر تبدیل میxadشود.

این استاد دانشگاه، بر این تصور که دلیل اصلی اوج گرفتن بحران آب در ایران، صدور آن به کویت و عراق است رقم بطلان میxad کشد: «تا جایی که به خاطر می آورم سابقه طرح انتقال آب از ایران به کویت به اوایل دهه هشتاد برمیxadگردد. قرار بود بعد از آن که سد کرخه آبگیری شد با افزودن چهارصد کیلومتر لوله xadگذاری، آب از محل این سدّ به کویت منتقل شود. همان زمان در پاسخ به اعتراض طرفداران محیط زیست وزارت نیرو این طور استدلال کرد که حجم آبی که از پشت سدّ تبخیر می xadشود دهxad ها برابر بیشتر از آبی است که به کویت منتقل خواهد شد و از نظر اقتصادی این معامله xadای کاملاً به سود ایران است. اما نکته این است که به دلیل محاسبات غلط فنّی (در تعیین میزان آب ورودی به مخزن سد دو مؤلفه تغییر اقلیم و افزایش برداشت در بالادست را اصلاً حساب نکرده بودند)، سد کرخه هرگز آن قدر آب نداشت که تصور میxadرفت. پس احتمالاً آن طرح خود به خود منتفی شده است. همچنان که هرگز هم خبری از اجرای طرح عظیم لوله xadگذاری چهارصد کیلومتری منتشر نشد. بعید است از کارون هم آبی قابل انتقال به کویت باشد. خودِ این شایعه به نظر من تقلیل موضوع است؛ کوچک کردن مسئله بزرگی به نام توسعه ناپایدار در سراسر کشور. بحران آب و خشکیدگی دلایلی پیچیده xadتر از طرح غلط یک مدیر برای فروش آب به کشور همسایه دارد.»